Afdrukken

 

Teresia van Lisieux, patrones van de missie en kerklerares

 

Op de dag dat wij de gedachtenis vieren van de heilige Teresia van het Kind Jezus en van het Heilige Gelaat, geven wij hier de overweging van Mariangela Mammi over enkele aspecten van het leven van de karmelietes van Lisieux.

Nog adolescent, trad Teresia in bij de Karmel van Lisieux in Frankrijk en werd vanwege haar zuiverheid en eenvoud van leven een lerares in de heiligheid van Christus en “deskundige in de scientia amoris (wetenschap van de liefde)”, zoals Johannes Paulus II haar noemde (Novo millennio ineunte, 42). Zij leerde immers de weg van de “spirituele jeugd” om tot de christelijke volmaaktheid te komen en stelde iedere mystieke zorg in dienst van het heil van de wereld en de groei van de Kerk.

Zij eindigde op 30 september 1897 haar leven, vijfentwintig jaar oud.

Als kerklerares en, evenals de heilige Franciscus Xaverius, de patrones van de missie, helpt haar figuur ons met meer inzet de maand van de missie in te gaan.

 

separador flor oro4

 

Toen Johannes Paulus II op 24 augustus 1997 in Parijs bekend maakte dat de heilige Teresia van Lisieux tot kerklerares was uitgeroepen, heeft hij de nadruk gelegd op haar onderricht, dat “een ware wetenschap van de liefde” is, de lichtende uitdrukking van haar kennis van het mysterie van Christus en van haar persoonlijke ervaring. Haar boodschap is in het bijzonder geschikt voor de jongeren, die in de school van het evangelie zijn geroepen tot eindeloze edelmoedigheid, om “in het hart van de Kerk de leerlingen en de vurige getuigen van de liefde van Christus te zijn”.

Door haar tot leraar uit te roepen heeft hij bevestigd dat nu juist het samengaan van leer en concrete ervaring, waarheid en leven, onderricht en praktijk – een samengaan dat is ontsproten aan haar intens beleefde liefdesrelatie – Teresia vandaag tot een boeiend voorbeeld maakt voor hen die op zoek zijn naar de authentieke zin van het bestaan.

Met haar figuur legt de Kerk opnieuw de nadruk op haar eigen missionaire dimensie.

Teresia, die begiftigd was met een uitzonderlijk vroege rijpheid, een uitgesproken gevoeligheid en levendige intelligentie, voelt zich spoedig aangetrokken tot het leven in een slotklooster van de Karmel en treedt daar op vijftienjarige leeftijd in, waarbij zij niet weinig wantrouwen en onbegrip overwint. In haar even korte als intense leven zal zij niets anders doen dan de intuïties volgen die zij al zeer jong ervaart in haar persoonlijke en huwelijkse verhouding met Christus. Dit is wat wij in haar geschriften bespeuren, wanneer wij erop letten haar bijzonder taalgebruik te vertalen in de huidige context.

Aantrekkingskracht en missie

Uitgaande van de ervaring die zij aanduidt als “de eerste kus van Jezus”, ontdekt Teresia dat zij wordt bemind en voor altijd deze vreugdevolle relatie wil beleven.

“Er waren geen vragen, geen strijd, geen offers: sinds lang hadden Jezus en de kleine arme Teresia elkaar aangekeken en elkaar begrepen... Die dag was het geen blik meer, maar een versmelting... Teresia wilde zich voor altijd met de Goddelijke Kracht verenigen” (Ms A 35r.)[1].

Deze liefdevolle aantrekkingskracht is voor Teresia het begin van alles. Evenals echter waar is dat, wanneer men elkaar liefheeft, men wordt zoals degene die men liefheeft, zo zal zij dag voor dag ervaren dat iemand “die in liefde is ontvlamd, niet werkeloos kan blijven” (Ms C 36r.). Zij geeft als volledige bekering haar inzet voor anderen aan, het ogenblik waarop zij de liefde haar hart voelt binnendringen en de behoefte voelt zichzelf te vergeten: “En van toen af was ik gelukkig” (vgl. Ms A, 45r. -v.).

Voor Teresia is liefde voor God liefde voor de mens en voor iedereen is menswording niet geheel doeltreffend, zolang als het geen apostolaat wordt.

Haar aandacht richt zich op de wijze waarop Christus bemint, en haar leven wordt, volgens A. Combes, “theocentrisch antropocentrisch”: immers, hoewel zij God in het middelpunt plaatst, richt zij haar blik op zijn liefde voor de mensen: “Om U te beminnen, zoals U mij bemint, moet ik mij uw liefde zelf eigen maken” (Ms C 35r.).

Juist in haar unieke liefde tot Jezus ligt het geheim van haar missionaire roeping. De unieke liefde brengt voor haar een roeping met een sociaal karakter tot stand.

In het hart van de Kerk

Niettegenstaande de tijden waarin zij heeft geleefd, laat de heilige Teresia van Lisieux een bijzondere onverschrokkenheid zien. Ondanks haar keuze voelt zij in zich ook andere roepingen:

“Ik voel de roeping tot strijder, priester, apostel, leraar, martelaar; kortom, ik voel de behoefte, het verlangen om voor U, Jezus, al de meest heldhaftige werken te verrichten... Ik zou over de aarde willen trekken, uw naam verkondigen... Één missie zou niet voldoende voor mij zijn; ik zou het evangelie tegelijkertijd in de vijf werelddelen willen verkondigen” (Ms B 2v. -3r.).

Wanneer zij reflecteert over de Eerste Brief aan de Korintiërs vindt zij de oplossing voor haar onrust:

“Ik begreep dat alleen de Liefde de ledematen van de Kerk deed handelen, dat, als de Liefde zou doven, de Apostelen niet meer het Evangelie zouden verkondigen... Ik begreep dat de Liefde alle roepingen bevat, dat de Liefde alles was, dat zij alle tijden en alle plaatsen omvatte!... Kortom, dat zij Eeuwig is!” (Ms B 3v.).

“Ja, ik heb mijn plaats in de Kerk gevonden en deze plaats, o mijn God, zijt Gij, die mij deze hebt gegeven: in het Hart van de Kerk, mijn Moeder, zal ik de Liefde zijn!... Zo zal ik alles zijn... zo zal mijn droom worden verwezenlijkt” (Ms B 3v.).

En het blijkt waar te zijn: hoe meer wij wegzinken in de diepte van God, des te meer dijen wij uit in de katholiciteit van de Kerk.

Het symbool van het huwelijk als fundament van een missionaire spiritualiteit

Hoewel Teresia fysiek nooit de uiteinden der aarde heeft bereikt, is haar spiritualiteit missionair. Een spiritualiteit die is gebaseerd op de uniciteit van de liefde tot de ene en onverdeelde Bruidegom, bemind in het enige bruidsvertrek van de vreugde en van het kruis, kan voldoen aan de vereiste van een inzet die alle energie wijdt, tot aan het offer van het eigen leven, bij de verkondiging van de ene Heer en het ene evangelie dat redt.

Het symbool van het huwelijk heeft de Kerk veel te zeggen, vooral in Afrika en Latijns-Amerika.

In Afrika, waar het aspect van het moederschap duidelijk dat van het huwelijk overheerst, is het bevestigen van het huwelijks karakter bijzonder belangrijk. Naar de vrouw wordt immers vóór alles gekeken in de functie van haar vruchtbaarheid. Zij wordt vooral gezien als moeder en dat verleent haar een onpersoonlijke waardigheid, dat wil zeggen, een waarde die meer betrekking heeft op haar rol dan op haar persoon. Bepaalde huwelijksrituelen zouden de neiging kunnen hebben aan te geven dat echtgenote zijn minder is dan moeder zijn.

In Latijns-Amerika wordt de cultuur gekenmerkt door het verschijnsel dat machismo wordt genoemd. Machismo houdt een overwaardering van de man in de maatschappelijke context in. De machistische verheerlijking van de man ontdoet de vrouw van haar waarden door haar te veranderen in een negatief symbool van de man. De vrouw, het vrouwelijk, is een tegenwaarde of geen-waarde voor de macho, zij is pure negativiteit. Wanneer deze combinatie doorbroken is, vragen de eisen van een evenwicht, die eigen zijn aan elke cultuur, in ons geval erom dat de vrouwelijke dimensie wordt veiliggesteld door een nieuwe combinatie te vestigen: macho (man) - moeder (vrouw). Moeder zijn is het ideaal en het heil van een vrouwelijk bestaan.

Teresia herstelt de juiste dimensie van het echtgenote zijn, van de vrouw die tot gelijke waardigheid en verantwoordelijkheid is geroepen in het gezin, als ook in de Kerk. Wat meer is, zij laat duidelijk het belang uitkomen van het vrouwelijke in de christelijke en missionaire spiritualiteit. Zij stelt haar zich aangetrokken voelen tot de Bruidegom model voor anderen, als een stroom die wie hij ontmoet, meesleurt en met zich meeneemt (vgl. Ms C 34r.). Zo beklemtoont zij het belang van de persoonlijke heiligheid, omdat, hoe inniger de gemeenschap, des te doeltreffender de missie is. Voor Teresia is dat wat ons toekomt, alleen maar een werkzame aanwezigheid van God onder de mensen tot stand brengen om volledig medeverlossers te zijn.

Volgens von Balthasar, een van de grootste theologen van de 20ste eeuw, is de nieuwheid van het onderricht van Teresia gelegen in het feit dat zij het begrip missie, waarvan de inhoud een werk, een stichting of een leer was en waarin het “ik” van de missionaris om waarlijk christelijk te zijn moest verdwijnen, heeft veranderd. In Teresia lijkt daarentegen de missie die moet worden volbracht, nog steeds Teresia te heten: zijzelf dus, de zorg voor haar persoonlijke relatie met de Bruidegom, het eigen leven tot in de diepste vezels. Al haar gedachten en handelingen worden door haar zorgvuldig onderzocht en gewogen, omdat dit alles geen middel, maar doel is en volmaakt moet zijn om een voorbeeld voor allen te zijn. Het is als een eigen heiligverklaring, die wordt gedaan in alle helderheid en overwicht, bewust en die geen precedenten kent behalve Maria, die zich zalig prijst en Paulus, die oproept zichzelf na te volgen.

Het christendom wordt in werkelijkheid meegedeeld, wanneer het nieuwe leven, dat uit de ontmoeting met Christus is voortgekomen, als door besmetting krachtens het getuigenis overgaat van de ene persoon op de andere: evangeliseren betekent leven, geen woorden doorgeven, evangelisatie is een vrucht van heiligheid. Vandaar het belang van betrouwbare getuigen te vinden.

Het leven van de heilige Teresia van Lisieux, van hartstocht vervuld voor God en de mensen, boeit vandaag in heel de wereld, omdat zij met haar leven de Enige openbaart die in staat is om de eindeloze dorst naar liefde en geluk, die schuilgaat in de diepte van ieders hart, te bevredigen.

Mariangela Mammi

 

________________________

[1] Teresa di Gesù Bambino e del Volto Santo, Opere complete. Scritti e ultime parole, Libreria Editrice Vaticana-Edizioni OCD, Città del Vaticano-Roma 1997. Het betreft een vertaling van de Franse tekst Oeuvres Complètes (Textes et Dernières Paroles), Cerf-DDB, Paris 1992, de vrucht van het werk van de “Editie n.a.v. de honderdste verjaardag van haar overlijden”, een tekstkritische editie, tot stand gekomen door een groep specialisten op grond van de originele handschriften. De afkorting Ms wordt gebruikt om de drie autobiografische handschriften van Teresia (A, B en C) aan te geven en gaat altijd gepaard met het nummer van de bladzijde (r. = recto, v. = verso).

 

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

 

 

29/09/2020

 

Categorie: Missionaire en spirituele profielen