De zalige Victoire Rasoamanarivo

Deel een

“Een christelijk huwelijk is onontbindbaar”

Allen geloofden dat het huwelijk van Rasoa met Radriaka een gelukkig gezin zou scheppen. Het was niet zo: zij kenden de vreugde van het kinderen krijgen niet en, wat nog erger is, de echtgenoot zonk steeds meer weg in alcohol en immoreel gedrag.

Ondanks de hel van het dagelijkse leven hoorde men van Victoire nooit een enkele klacht. Alle getuigenissen stemmen overeen betreffende het feit dat het geen berustende passiviteit betrof: “Zij deed al het mogelijke om haar echtgenoot te bevrijden van de boosaardige machten die hem gevangen hielden”. Het enige verwijt dat haar slaven haar tot haar echtgenoot hoorden richten, betrof de schade die hij met zijn gedrag aan zijn waardigheid van commandant toebracht. Maar nooit een woord over de vernederingen die zij zelf moest verdragen.

De verontwaardiging van de eerste minister over het gedrag van zijn zoon was zodanig dat hij in overeenstemming met de koningin besloot het huwelijk ongeldig te verklaren en Victoire te bevrijden. De reactie van de jonge vrouw deed allen verbijsterd staan: “Een christelijk huwelijk is onontbindbaar, het is door God ingesteld en gezegend door de Kerk. Mensen hebben geen enkele macht hierover”. Het goede hart van haar echtgenoot opnieuw opwekken met het oog op zijn bekering werd door Rasoa beschouwd als een taak van haar roeping.

Gebed en naastenliefde

In 1876 ging Rasoa deel uitmaken van de groep van katholieke vrouwen. Deze beweging van een mariale spiritualiteit streefde ernaar het geloof te verdiepen door geestelijke retraites en dienst aan de behoeftigen. Victoire was de eerste voorzitster ervan, geliefd en gerespecteerd om haar kracht van karakter en de intensiteit van haar gebed. Behalve dat zij iedere dag deelnam aan de mis en lange uren doorbracht in de aanbidding van het Heilige Sacrament, bad Victoire gedurende haar hele leven dagelijks de rozenkrans.

Er zijn de schriften over waar zij haar gebedsintenties optekende. De meeste betreffen haar bekering. Andere betreffen de bekering van haar echtgenoot en haar familie. Ten slotte de behoeften van de Kerk en de bevrijding van de mensen die worden onderdrukt door lijden. Het gebed was derhalve een springplank voor Rasoa die haar nog meer naar het hart van de wereld dreef.

Zij kende alle armen van de parochie bij naam, bezocht hen regelmatig en soms bracht zij ook haar echtgenoot met zich mee tot grote verbazing van de mensen. Toen zij het bestaan van een groep van lepralijders had ontdekt die geïsoleerd buiten de stad leefden, konden de zieken hun ogen niet geloven, toen zij Victoire hun tegemoet zagen komen en zich zagen inzetten om voor hen een huis te bouwen. De conformisten van de tijd uitdagend, bracht zij regelmatig voedsel aan de gevangenen en onderrichtte hen in de catechismus.

Haar geduld, haar serene kalmte en haar sterke persoonlijkheid wekten samen met haar overgave in het hulp verlenen aan de gemarginaliseerden zelfs onder enkele protestanten bewondering. De eerste minister vroeg, getroffen door haar gevoel voor de werkelijkheid, soms om raad over netelige kwesties die hij moest oplossen.

“Laten wij eerst onszelf heiligen”

Het verrast derhalve niet dat de Franse missionarissen, die gedwongen werden in 1883 het eiland te verlaten ten gevolge van de eerste Frans-Madagassische oorlog, aan Rasoa de zending toe vertrouwden te waken over de jonge gemeenschap:

“Toen Christus opsteeg naar de hemel, bleef Maria op aarde om de apostelen te bemoedigen. Op dezelfde wijze moet jij gedurende de afwezigheid van de missionarissen de engelbewaarder van de katholieke missie zijn en de gelovigen ondersteunen”.

De Kerk was zonder priesters, zonder eucharistie; in deze vijandige context, waarin de katholieken werden beschuldigd van verraad, vond Victoire in het gebed en het luisteren naar het woord van God zoals eens de troost en de moed om de nieuwe vervolging het hoofd te bieden: platgebrande kapellen, lepralijders die uit hun huis werden verdreven, en kinderen van katholieke scholen die gedwongen werden naar de protestantse scholen te gaan.

In Antananarivo werden de kerken gesloten en bewaakt door het leger. Na bij de koningin geprotesteerd te hebben benaderde Victoire kalm de gewapende mannen en zei tegen hen: “Als jullie bloed moeten vergieten, begin dan met dat van mij”. Verbijsterd door deze reactie, openden de soldaten de kerk; zij ging er naar binnen, gevolgd door alle gelovigen.

De vastberadenheid van Victoire droeg bij aan de vorming van een kern van jonge leken, de Katholieke Unie, die bereid waren hun eigen verantwoordelijkheden op zich te nemen in het ondersteunen van hun Kerk.

Aanvankelijk, toen de gelovigen op het platteland de katholieke Kerk verlieten, omdat zij werd beschouwd als de Kerk van de Fransen, waren de meningen verdeeld over de ondernemen actielijn. Toen wendde men zich tot Victoire, die het volgende zei: “Laten wij eerst onszelf heiligen en vervolgens zullen wij samen werken om de anderen te heiligen”. De woorden van Victoire werden unaniem goedgekeurd. Zij schreef ook een brief aan de catechisten: “Wees niet bang, omdat de vervolgingen en de katholieke Kerk twee onafscheidelijke werkelijkheden zijn, zoals een moedervlek en de huid”.

De terugkeer van de missionarissen

Pas hierna begon Victoire het eiland te doorkruisen om de katholieke gemeenschappen te bemoedigen door te controleren dat zij een goede catechese kregen en ze te beschermen tegen misbruiken van de kant van het bestuur. In het bijzonder, zo legde zij hun uit:

“Het gebed is één ding, nationaliteit een ander. De Fransen beoorlogen de Madagassiërs, maar niet als katholieken”.

Zo begon een echt proces van rijping in het geloof. De Kerk werd niet meer opgevat als Frans, maar als universeel. De gelovigen werden zich bewust van de rol die leken konden vervullen.

Toen priesters drie jaar later weer werden toegelaten, vonden zij een levendige en in het geloof diep gewortelde gemeenschap van gelovigen. Victoire erkende zelf dat, als zij religieuze was geworden, zoals zij eens hoopte, niets hiervan mogelijk zou zijn geweest: God had andere plannen met haar.

De voorzitter van de Katholieke Unie stelde Victoire aan de nieuwe bisschop voor met de volgende woorden:

“In afwezigheid van u is Madame Victoire de moeder van alle christenen geweest. Zij is onze gids geweest en heeft ons doeltreffend beschermd tegen onze vervolgers”.

Een arm en teruggetrokken leven

Na de terugkeer van de missionarissen hield Victoire zich zo veel mogelijk afzijdig. Zij leefde teruggetrokken in haar huis met haar slaven, die haar broeders en zusters in Christus waren geworden. Zij liet haar bezoeken aan het platteland achterwege en intensiveerde integendeel die aan de armen. Wat zij niet veranderde in haar verplichtingen, waren de dagelijkse, aan het gebed gewijde lange uren.

Weinig jaren na de terugkeer van de missionarissen werd de trouw van Victoire aan haar echtgenoot beloond. Toen de laatste een zware val maakte en zijn verwondingen fataal bleken te zijn, vroeg hij in 1888 om gedoopt te worden. Bij afwezigheid van een priester, die op zending was in een ver dorp, diende Victoire na zoveel jaar van opofferingen hem het doopsel toe.

De volgende zes jaar bracht zij door, biddend, dienend en weigerend compromissen te sluiten betreffend het geloof. Ten slotte overleed deze sterke en moedige vrouw op 46 jarige leeftijd sereen in Christus op 21 augustus 1894. Groot was de verwondering, toen men ontdekte dat zij niets meer bezat: zij had haar immense fortuin verdeeld onder de armen.

Het leven van Victoire was kort, maar wist een bijzonder voorbeeld te geven van geloof en edelmoedigheid. De heilige Johannes Paulus II definieerde haar als “een ware missionaris” en “een model voor de gelovige leken van vandaag”.

Zij brengt ons allen de schoonheid en de vruchtbaarheid van de trouw aan Christus en aan de Kerk in herinnering.

Franco Paladini

(Vertaald uit het Italiaans door Drs.H.M.G. Kretzers)

16/11/2025