Om samen de vrede, in de kiem geschonken door Jezus, te doen groeien

 

Wij kunnen de waarde van Kerstmis alleen begrijpen in verband met het Pasen van de Heer: menswording en verrijzenis gaan onverbrekelijk samen.

Kerstmis is immers God die mens wordt door het werken van de Heilige Geest in een meisje van Nazareth, voor een zending die Hij in zijn Pasen zal vervullen.

Kerstmis is ook een droom: van vrede en vreugde. Door mens te worden heeft de Zoon van God de mensen uitgenodigd die droom te verwerkelijken.

Het gevierde mysterie

Het is wat wij in de liturgie vieren waarin en waardoor wij de ware essentie van Kerstmis en Pasen ontvangen.

De liturgie van de geboorte van de Heer nodigt ons uit om verder te gaan dan de nacht van Bethlehem en ons onderdompelt in het mysterie van het lijden, de dood en de verrijzenis van Jezus.

Zich ontvouwend in het liturgisch jaar, nodigt zij ons uit om naar Hem te luisteren, terwijl Hij spreekt tot de menigten, te aanschouwen hoe Hij zich buigt over het leed van de mensen, zijn moed te waarderen om de mens in het middelpunt van zijn leven te plaatsen, waarbij Hij iedere wet uitdaagt. Ook ons nodigt Hij uit om de armen te zoeken die Hij heeft gezocht, vooral die “in de duisternis” wandelen en een uiterste behoefte hebben aan een licht dat hun leven verlicht.

Kerstmis is aanbidding, een woord dat intussen ook in onze kerken in onbruik is geraakt en toch zo vol betekenis is. Het doet ons buiten onszelf treden, buiten alles wat ons rijk en derhalve ongeschikt voor het Rijk Gods doet worden.

Kerstmis is ook luisteren naar het woord van God, dat in de liturgie wordt verkondigd door het lezen van het evangelie waarin wij opnieuw het ongeremde van alle kanten toesnellen naar Bethlehem horen, dat voor een ogenblik caput mundi is geworden: van de keizer met zijn volkstelling tot Jozef, die met Maria uit Galilea afdaalt, zonder een andere groep te vergeten, die van de Wijzen die reeds op weg gaat vanuit een heel ver land.

Het lijkt dat allen in Bethlehem samenkomen. In werkelijkheid haasten zich slechts twee echtelieden naar dat gezegende land, naar de droom om de wereld vreugde en vrede te geven.

De God van vrede en vreugde

Deze twee elementen, die ontstaan uit het aanschouwen van een mysterie dat zich heeft geopenbaard aan een ongelovige en lijdende mensheid, verbinden Kerstmis met Pasen.

In het evangelie van Lucas worden de vreugde en de vrede verkondigd aan de herders, die zijn uitgenodigd om naar Bethlehem te gaan. Zij zijn ook de vrucht van de verrijzenis. Wanneer Jezus op de avond van Pasen de leerlingen bezoekt, zegt Hij staande te midden van hen, immers in het evangelie van Johannes: “‘Vrede zij u’. Na dit gezegd te hebben toonde Hij hun zijn handen en zijn zijde. De leerlingen waren vervuld van vreugde toen zij de Heer zagen” (Joh. 20, 19-20).

In de nacht van Bethlehem tonen de vrede en de vreugde zich in de armoede van het kind Jezus dat in een kribbe is neergelegd; op de avond van Pasen laten zij zich kenbaar maken in de handen en de zijde van de verrezen Jezus, wanneer Hij zijn leerlingen de vrede schenkt door hun de tekenen van zijn dood te laten zien (vgl. Joh. 20, 20).

Die droom kan zich verwezenlijken in de geschiedenis. Het is een gave van boven, maar hij is als in aarden potten toevertrouwd aan de mensen om hem te verwezenlijken.

Dit betekent dat alleen in de armoede en met de tekenen van het zich conformeren aan Jezus zijn leerlingen vrede en vreugde kunnen brengen aan alle mensen en van onze aarde “die tuin” kunnen maken waar alle mensen als broeders en zusters kunnen leven.

Gefolterde landen

Bij de conflicten in zoveel delen van de wereld, sommige op de voorpagina, andere om verschillende redenen niet in overweging genomen, wordt die droom verstikt door echte nachtmerries: aanslagen die zich vermenigvuldigen, raketten die in de lucht fluiten, bommen die vallen, lijken tot de mensen te zeggen niet meer te dromen.

En toch heeft Jezus zijn leven gegeven, niet voor een onvruchtbare illusie, maar juist voor die droom: het is aan de mensen aan de vrede te bouwen, vreugde over te brengen, broederlijke liefde te koesteren.

In het land waar Jezus is voorbijgegaan en de mogelijkheid heeft gegeven aan de mensen om als broeders en zusters te leven, zijn de vrede en de vreugde verschanst achter de vijandschap van twee volken, de Palestijnen enerzijds en de Israëliërs anderzijds, in de laatste zeventig jaar voor de zoveelste keer nog versterkt en ontploft in de laatste tijd met doden aan beide zijden.

Zoals in iedere situatie kunnen, volgens de Italiaanse wijze schrijver Alessandro Manzoni, gelijk en ongelijk nooit zo duidelijk gescheiden worden dat iedere partij alleen maar het een of het ander heeft. Laten wij onze stem durven verheffen tegen al de ongerechtigheden die op dit land in deze jaren begaan zijn dat al teveel bloed, onschuldig bloed, heeft gezien. Zij hebben een escalatie aan ongehoord geweld voortgebracht.

Wij veroorloven het ons onze stem te verheffen, opdat de mensen hun gevoelens van haat en rancune kunnen veranderen in die van vrede en vreugde.

De droom van vrede

Dat doen wij met een door Emilio Grasso gecomponeerd lied, “Palestina” getiteld, dat als een aanroeping weerklinkt. En dat kan, hoewel in de vertrouwelijke dimensie, het hart bevragen van wie ernaar luistert, en door ons website ook het hart bereiken van zoveel vrienden van ons.

In dat lied spreekt Emilio tot het hart van wie geen hart meer lijkt te hebben. Gecomponeerd in 1982, doorloopt het de recente geschiedenis van twee gefolterde volken en laat ook vandaag nog heel zijn actualiteit zien.

Jij lijdt in het vlees / zonder het land, zonder de hemel waar jij van houdt” is het begin van het lied. Hij richt zich op de eerste plaats tot het Palestijnse volk, dat hij een volk met een grote hartstocht noemt, dat leeft tussen de bommen van wie het wil vernietigen. Dit volk geeft hem de kracht om te strijden voor de vrede, “omdat jij in je / die hartstocht draagt die kracht geeft om te hopen”.

Vervolgens bevraagt hij Israël, het eraan herinnerend aan hoeveel het heeft geleden vooral in de eerste helft van de twintigste eeuw, met de shoah. Het moet in het bijzonder geen gevoelens van wraak hebben om niet te worden als wie het wilde vernietigen; daarom zegt hij hiertegen met het hart in zijn handen: “Nu, nu is het aan jou / de olijftak op te heffen om te scheppen... / Schep een werkelijkheid / die niet die is van wie jou deed lijden / schep een werkelijkheid / waar voor de Arabier een plaats zal zijn”.

Tenslotte spreekt ook hij, een dromer zoals Jezus, tot beide volken samen, door het optimisme van de theologale deugd die hem onderscheidt, ervan overtuigd dat zij ook op afstand hem kunnen horen door de kracht zelf van het gebed dat afsluit met deze veelbetekenende woorden van de derde en laatste strofe: “Volken, komaan, kop op / naar de belofte moeten jullie terugkeren / Volken, de grootste daad is die welke een kind van jullie eens stelde / de armen ophief en zei: / uit dit land zal nieuw leven voortkomen / Volken, komaan, kop op / naar jullie Vader moeten jullie terugkeren”.

Om te tonen hoeveel hoop men wil doorgeven, wordt het laatste gedeelte van deze laatste strofe herhaald en het lied herinnert aan de inzet van allen.

Bouwen aan de vrede in het eigen hart

Conflicten ontstaan in het hart van de mens, in het kleine gedeelte van zijn wereld zonder dromen, waar de anderen niet moeten binnentreden.

Vrede en vreugde verwerkelijken zich in het binnenste van het eigen hart en vinden hun weerslag op wereldwijd niveau. Zeker, wanneer wij theoretiseren, zoals bij het conflict tussen Israëliërs en Palestijnen, dat “als de ander daar bestaat, wij niet bestaan, dus ...”, verdwijnen zo alle pogingen om iets goeds op te bouwen dat wij in ons hart hebben, en zo maken wij het Kerstmis van de Heer nutteloos.

Meer dan ieder geloof verdeelt in bepaalde gevallen de godsdienst en verenigt niet. Men komt in de naam hiervan tot massaslachtingen en het vergieten van onschuldig bloed. Het hogere beginsel, dat God wordt genoemd en zou moeten verbroederen, doet integendeel nog vijandiger worden.

Met Kerstmis is de Zoon van God nu juist mens geworden om met zijn mens-zijn die scheiding ongedaan te maken en van twee volken één volk te doen worden (vgl. Ef. 2). Met Pasen kan in Hem, in die handen met de tekenen van de nagels en die zijde, doorboord op het kruis, de ware vrede ontstaan onder de mensen: uit Hem, een mens zoals zij; in Hem, die met zijn offer allen terugbrengt naar de ene Vader.

De vrede, die verloren is gegaan in de hof van Eden, wordt in een andere hof opnieuw geboren: die van het leeg achtergelaten graf.

Vrede en vreugde zijn voor een leerling van Christus meer dan een droom een streven en een belofte waarvoor men moet strijden, voor de verlossing van de mens uit het kwaad. Daarom is Kerstmis onverbrekelijk verbonden met Pasen

Sandro Puliani

 

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

 

Klik hier en luister naar het lied Palestina.

 

25/12/2023