Wij leven in een tijd die op vele wijzen geïnterpreteerd kan worden, maar een van de meest veelbetekenende manier is die welke haar beschrijft als het tijdperk van een onbewuste, slinkse, even pervasieve als onzichtbare dictatuur die stilletjes binnensluipt in onze alledaagsheid en ons boeit: die van het scherm.

Het betreft niet een traditionele dictatuur, opgelegd door politieke of financiële machten, noch een formeel kenbaar gemaakte ideologie. Men zou zelfs kunnen stellen dat het een vrijwillige en schijnbaar aangename dictatuur betreft. Het is veeleer een wijdverspreide macht die discreet en verleidelijk werkt, uitgeoefend door middel van instrumenten die eenvoudigweg middelen zouden moeten blijven ten dienste van de mens: de grote en kleine schermen.

Waar wij onze blik ook heen laten gaan, wij bevinden ons onder de invloed van een scherm: smartphone, tablet, computer en televisies observeren ons, terwijl wij ernaar kijken en betrekken ons zo met beelden en geluiden bij een maalstroom van onophoudelijke prikkels, vooral voor jongeren^[1]. Zij vangen niet alleen onze aandacht, maar eisen ook tijd, energie, geest en vaak ook ons hart op door ons te brengen naar een fictieve wereld, die soms wordt verward met de werkelijkheid, en een subtiele, maar reële afhankelijkheid.

Wij kunnen niet meer zonder en het gevaar te verdwalen wordt vergroot met de komst van de kunstmatige intelligentie, die ook wordt gebruikt als hartsvriend of hartsvriendin aan wie men zich toe kan vertrouwen, naar wiens gezelschap en troost men kan zoeken zonder zich beoordeeld te voelen^[2].

Deze werkelijkheid betreft niet alleen de technische vooruitgang als zodanig, maar heeft een diepgaande invloed op onze vorm van leven door de dagelijkse keuzes en existentiële prioriteiten richting te geven, zodat zij onze relaties en de perceptie van onszelf verandert en zo ook ons vermogen van aandacht drastisch beperkt^[3].

Het grootste gevaar is gelegen in de verandering van het menselijk wezen in een object, dat voortdurend gericht is op het uiterlijke, meegesleurd wordt door een lawine aan prikkels, beelden, boodschappen die geen ruimte laten voor stilte, reflectie, innerlijke concentratie. Een toestand die aan alles kan lijken te voldoen, maar die in werkelijkheid leeg blijkt te zijn, omdat hij zonder diepgang en waarheid is. En als wij volledig op het uiterlijke gericht zijn, maken wij ons wijs dat wij in de duizend dingen die de wereld ons voorhoudt, de remedie vinden tegen de leegte en het gevoel van gebrek die de mens begeleiden. Wij zoeken voortdurend, wij zoeken verkeerd en hoe minder wij vinden wat wij zoeken, des te meer laat dit zoeken ons onrustig achter^[4].

Een mens zonder een innerlijke dimensie, zonder “een terugkeer naar zichzelf”, loopt het gevaar zich te verliezen in de duizend stroompjes van het zichtbare. Als hij niet opnieuw de weg naar zijn eigen hart vindt, naar de innerlijkheid waarin het fundament van zijn vrijheid is gelegen, verliest hij uiteindelijk ook de zin van het eigen wezen. In een tijd die wordt overheerst door lawaai en voortdurende verbinding, is het alleen in de stilte mogelijk te luisteren naar de subtiele stem die in ons woont en ons richting geeft. Het is in de stilte van het hart dat God tot ons spreekt^[5].

Zoals onlangs de Heilige Vader Leo XIV in een toespraak tot de leraren van de katholieke scholen en de jongeren heeft gezegd, heeft de Heer ieder van ons met een doel en vooral met een zending geschapen, die wij alleen maar kunnen ontdekken door ten diepste naar ons hart te luisteren^[6].

Het hart van de mens is geschapen om God te ontvangen en iedere andere ervaring, hoe intens en schijnbaar bevredigend ook, is altijd vluchtig en blijft onvoldoende, als zij niet leidt tot de Aanwezigheid die zin en richting aan het leven geeft^[7].

Velen zoeken tenslotte in de ononderbroken informatiestroom, in de virtuele emotie of de onmiddellijke goedkeuring een antwoord op de leegte die in hen woont, maar niets van dit alles kan de dorst naar zin en authenticiteit die in de menselijke geest leeft, werkelijk bevredigen^[8].

De echte vraag is dan niet: “Hoeveel tijd breng ik door voor het scherm?”, maar: “Hoeveel tijd breng ik door voor mij zelf? Hoeveel tijd sta ik aan God toe om met mij te spreken en ik om naar Hem te luisteren?”.

Franca De Simone

_________________

^[1] Vgl. M. Recalcati, I giovani e la dipendenza dalla videocrazia (4 giugno 2025) op www.repubblica.it/commenti/2025/06/04/news/giovani_dipendenza_videocrazia_social_smartphone-424646592/

^[2] Vgl. F. Bianchetti, Se l’IA fa anche la psicologa: 1 giovane su 6 la usa ogni giorno per chiedere consigli sul benessere mentale (8 maggio 2025) op www.skuola.net/news/inchiesta/intelligenza-artificiale-come-psicologo-giovani-pazienti-utenti-.html

^[3] Vgl. Ohio State University Medical Center, Survey identifies top factors Americans blame for declining focus and attention (30 june 2025) op https://medicalxpress.com/news/2025-06-survey-factors-americans-blame-declining.html

^[4] Vgl. Meister Eckhart, La via del distacco. A cura di M. Vannini, Lorenzo de’ Medici Press, Firenze 2017, 81.

^[5] Vgl. E. Grasso, God spreekt in de stilte van het hart, Averbode|Erasme, 2018.

^[6] Vgl. Leo XIV, Discorso agli insegnanti di scuole cattoliche in Irlanda, Inghilterra, Galles e Scozia; e ai giovani della diocesi di Copenaghen (5 luglio 2025) op www.vatican.va

^[7] Vgl. Augustinus, Belijdenissen, I, 1, 1.

^[8] Vgl. V. Mancuso, La vita autentica, Raffaello Cortina, Milano 2009.

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

14/08/2025