Een van de verschijnselen van onze tijd dat een bijzondere aandacht verdient vanwege de omvang en complexiteit, is dat van de migratie. De Kerk is op verschillende wijzen erbij betrokken en daarom zullen wij trachten een beeld te schetsen over de rol die de plaatselijke Kerk van Hasselt speelt, waar onze Gemeenschap aanwezig is.

Om een algemeen beeld te hebben van het verschijnsel migratie in de laatste tijd verwijzen wij vóór alles naar de periode van de kolenmijnen in België, in het bijzonder in Limburg.

De immigratie vanuit Italië naar België is in 1946 begonnen met het tekenen van Italiaans-Belgisch Protocol dat voorzag in het sturen van arbeiders voor de exploitatie van de kolenmijnen in ruil voor de gedolven kolen.

Het is een veelbetekenend verschijnsel geweest dat duizenden mannen en gezinnen, gedreven door het zoeken naar een betere toekomst, erbij betrokken heeft, maar ook zware persoonlijke en maatschappelijke trauma’s veroorzaakt heeft. Vooral uit de Italiaanse plattelandsgebieden die door armoede getroffen waren, vertrokken zij met zeer velen om eerst in de mijnen van Franstalig Wallonië en vervolgens van Vlaamstalig Limburg te werken.

De Kerk speelde toen in overeenstemming met de burgerlijke autoriteiten een rol van verbinding tussen de verschillende taalgemeenschappen en van het behouden van traditionele waarden door soms de taak van aanvulling op de staat te verwezenlijken. Het gevolg was voor haar een toename van invloed en aanzien in de burgermaatschappij, die niet altijd gunstig werd ontvangen voor degenen die banden hadden met de politiek.

De door de immigranten bereikte economische en maatschappelijke verbetering ging niet alleen gepaard met de pijn van het verlaten van het eigen ouderlijk huis, maar ook met de ongemakken van het werk ondergronds, ziektes die veroorzaakt werden door het kolenstof, discriminatie in het gastland en trauma’s die werden veroorzaakt door catastrofale gebeurtenissen: een representatief voorbeeld hiervan is de ramp van de mijn Marcinelle in de buurt van Charleroi op 8 augustus 1956, die de dood van 262 mijnwerkers, onder wie 136 Italianen, veroorzaakte.

Marcinelle tekende het einde van de Italiaanse immigratie naar de Belgische mijnen.

Aan het einde van de vorige eeuw kwam men tot de sluiting van de mijnen in heel België, daar steenkool niet meer de energiebron voor de industrieën was en vervangen werd door gas en olie.

Om te weten te komen of het verschijnsel van de migratie in België een vervolg heeft gehad en welke rol de Kerk op zich heeft genomen, hebben wij ons gewend tot Frank Deloffer, bisschoppelijk gedelegeerde voor het vicariaat “Caritas en Diaconie” in het bisdom Hasselt.

• Na de sluiting van de mijnen kunnen we in Limburg nog spreken van migratie?

Laat mij toe te spreken uitgaande van de Limburgse situatie, die geografisch samenvalt met die van het bisdom Hasselt. Wij hebben tegen de helft van vorige eeuw een enorme migratiegolf gekend. De kolenmijnen waren hier de oorzaak van de massaemigratie van mensen die uit Italië, Polen, Spanje, Turkije, Marokko en Tunesië afkomstig waren.

Wat is het effect hiervan anno 2025? Veel gemeenten en steden bevatten nog steeds levendige gemeenschappen die alle hun roots in deze migratie hebben. Vanuit diverse katholieke landen kwamen ook priesters, die in talrijke parochies “missies” voor gemeenschappen van buitenlandse oorsprong stichtten. Zo kennen we nu nog actieve Italiaanse en Poolse christelijke gemeenschappen. Ook al zijn wij nu toe aan de tweede en derde generatie blijven deze “missies” actief aanwezig.

Migratie is traditioneel gekoppeld aan het aanbod van werk. Zij kende vervolgens niet dezelfde omvang als het voorafgaande verschijnsel. Er was een tijd dat vooral in de fruitsector in Zuid-Limburg de vraag naar arbeidskrachten zich vooral op de landen richtte van het voormalige Sovjetblok. Thans is die plaats ingenomen door arbeiders uit de Balkanlanden en de Sikhs van India.

Heel recent is er ook een experiment gestart met het inzetten van Indische jonge vrouwen in de zorgsector.

Tegenwoordig richt het aanbod van banen in Limburg zich op gekwalificeerd personeel.

In België wordt de huidige migratie vaak in verband gebracht met de algemene vluchtelingenproblematiek. Het aantal asielaanvragen is alleen al in 2024 meer dan 39.500 geweest. Maar aan de twee verschijnselen liggen zeer verschillende oorzaken ten grondslag: immigratie heeft een economische beweegreden; het verschijnsel van de vluchtelingen een politiek-maatschappelijke beweegreden, die de mensen ertoe brengt oorlogsconflicten of politieke vervolgingen te ontvluchten.

• Welke rol speelt de plaatselijke Kerk in het fenomeen van migratie van vluchtelingen?

Als het katholieke vluchtelingen betreft, verwijst men naar de bestaande structuren van de katholieke “missies”, terwijl moslimvluchtelingen eigen opvangstructuren hebben. Vanuit maatschappelijk standpunt bezien wendt men zich echter tot overheidsinstanties die zich voor de vluchtelingen inzetten.

Zo zijn wij als bisdom Hasselt actief betrokken bij de activiteit van het LPV, “Limburgs Platform voor Vluchtelingen”, en stellen wij van de vier huizen van de caritas die bestemd zijn voor de meest kwetsbaren in de maatschappij er een ter beschikking om een vluchtelingengezin op te vangen voor de tijd die nodig is om een sociale huurwoning te krijgen. Dat is een teken van menselijkheid jegens de behoeftigen, Lazarus, die wij op straat tegenkomen, maar het is niet de oplossing van het algemene maatschappelijke en politieke probleem. Ook op het niveau van de parochies zijn er gebaren van caritas jegens degenen die op onze deur hebben geklopt, maar die zijn niet te vergelijken met bijdragen van structurele aard.

De Kerk in België heeft niet meer de status om als vervanger van de staat op te treden in de oplossing van maatschappelijke problemen zoals ten tijde van de mijnen is gebeurd. Die tijd is gelukkig voorbij. Zij is niet geroepen tot de rol van het aanvullen van bevoegdheden die de staat toekomen en die vragen om een politiek overleg op nationaal en internationaal niveau, gegeven de omvang en de complexiteit van het verschijnsel.

In deze zin zet de Kerk meer erop in dat zij, zich baserend op de woorden van de Heilige Schrift, een gemeenschap van gastvrijheid wordt. In het Oude Testament staat te lezen dat men na God de naaste en dus de vluchteling lief moet hebben. Ook in de Thora lezen we telkens de oproep gericht tot het joodse volk: herinner u dat ge zelf een vreemdeling was in het land van anderen. In het evangelie van Mattheüs lezen we: “Ik was vreemdeling en gij hebt mij opgenomen”.

Paus Franciscus bracht dikwijls zijn zorg voor migranten, vluchtelingen, daklozen, de meest kwetsbare mensen van deze wereld, tot uitdrukking. In zijn eerste reis als herder van de katholieke Kerk in 2013 ging hij naar het eiland Lampedusa, waar nog steeds bootvluchtelingen aan land komen. In zijn boodschap voor de 107^de Werelddag van de Migranten en de Vluchtelingen, getiteld “Naar een steeds groter wij”, heeft paus Franciscus gewezen op de zending waartoe de christelijke gemeenschap geroepen is, die niet een oppervlakkig opnemen van de ander is, maar een evangeliserende inzet die concreet wordt in gebaren van naastenliefde en respect:

“De huidige migrantenstromen vormen een nieuwe missionaire grens, een bevoorrechte gelegenheid om Jezus Christus en zijn evangelie te verkondigen zonder de eigen omgeving te verlaten, om concreet getuigenis af te leggen van het christelijk geloof in de naastenliefde, met groot respect voor andere religieuze uitingen”.

Naar de maatschappij toe heeft de Kerk een profetische taak. Als draagster van de evangelische boodschap van het heil voor allen zonder onderscheid in ras en afkomst is zij geroepen de profetische stem te zijn die het geweten van ieder ten opzichte van de ander, of hij nu vreemdeling of vluchteling is, bevraagt. Zij heeft de taak te herinneren aan een serieuze onderscheiding van de persoon die men ontmoet in een bepaalde context om samen een weg van gerechtigheid en naastenliefde trachten te ondernemen.

Als bisdom Hasselt zorgen wij ervoor te sensibiliseren om het verschijnsel in zijn juiste proporties te doen kennen, om – wanneer dat noodzakelijk is – onmenselijke en onrechtvaardige houdingen aan te klagen: in het koor dat vandaag vaak wanklanken telt, kan de stem van de Kerk wel eens een nieuw en fris geluid laten horen.

Ook lokale kerkgemeenschappen kunnen over het thema “migratie en vluchtelingen” bijdragen aan ruimtes voor verdieping op de plaatselijke pagina’s van Kerk en leven, het bulletin van het bisdom Hasselt dat in de parochies wordt verspreid, en de sociale media en zo te trachten op ieder terrein tussen beiden te komen om een mentaliteit die het anders zijn niet respecteert, te corrigeren.

(Verzorgd door Maria Cristina Forconi)

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

24/05/2025