Aan de gelovigen van de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay)
Mijn beste vrienden,
Een van de trekken die het leven van de mens kenmerkt, is de verwachting die op niets is gebaseerd, de illusie die een hallucinatie wordt, en de leegte die zich vult met... leegte.
Het is alsof je de echo hoort van een passage uit een van de belangrijkste prozawerken uit de Afrikaanse literatuur, L’aventure ambiguë, waar de auteur, Cheikh Hamidou Kane, een personage van hem laat zeggen:
“De vreemde aantrekkingskracht van het niets op hen die niets hebben. Hun niets noemen ze het absolute. Zij keren het licht de rug toe, maar hun blik is vast op het duister gericht”.
Het zoeken naar het absolute en het leven dat zich ontwikkelt in het niets, horen tot de grote existentiële vragen waaraan het volkomen nutteloos is te willen ontsnappen. Ze plaatsen zich in het middelpunt van ons leven, ze liggen op de loer op de hoek van de straat, zij komen op onze weg en laten ons niet met rust.
Iedere poging om ver te vluchten is nutteloos. Dat is de existentiële toestand van de mens waaraan men niet ontkomt.
Er is in ons altijd de grote verleiding om de existentiële angst van ons zijn in de tijd te vullen door de tijd die wij niet kunnen stoppen en die wij tevergeefs ons trachten toe te eigenen om er meester over te zijn, te doen stilstaan.
Wij kunnen zeggen dat heel ons leven wordt besteed en op het spel wordt gezet in de dialectiek tussen illusie en hoop.
Tot ons verdriet moeten wij ons er bewust van worden, zoals de Franse schrijver en dichter Paul Valéry schreef, dat
“de maatschappij alleen maar van illusies leeft. Iedere maatschappij is als het ware ten prooi aan een collectieve droom. En deze illusies worden gevaarlijke illusies, wanneer zij ophouden te misleiden. Het ontwaken uit dit soort droom is een nachtmerrie”.
Daarom dient de markt van de illusies gecontroleerd te worden, up to date gehouden te worden, steeds met nieuwe producten vernieuwd en hiervan voorzien te worden.
Voor de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer,
“laat de magie van de verte ons paradijzen zien die als optische illusies verdwijnen, nadat wij ons hebben laten bedriegen. Daarom is het geluk altijd in de toekomst of in het verleden gelegen, terwijl het heden als een donker
wolkje is dat de wind voortdrijft boven een zonnige vlakte: van voren en van achteren is alles helder, alleen die wolk werpt voortdurend een schaduw”.
De waarheid is daarentegen het ogenblik beleven dat ons wordt gegeven, zonder te strijden tegen uiterlijke vijanden die van ver, van steeds verder komen om verlaten forten in de woestijn aan te vallen.
De waarheid is het enorme potentieel te beleven en te ontwikkelen dat ons is gegeven zonder de schat te begraven die ieder in zijn hart heeft.
Als de illusie, zoals Schopenhauer zegt, ons opsluit in het verleden of ons in de toekomst doet vluchten, pint de waarheid ons vast op het heden.
Er bestaat geen waarheid zonder het risico van het heden.
Er is deze vlaag van stoutmoedigheid, deze drijfveer om te kiezen die teruggevonden moeten worden, als wij niet willen sterven in de absurde verwachting van iets of iemand die wij nooit aan de horizon zullen zien.
Als de illusie ons steeds meer in onszelf opsluit, stelt de hoop, die gebaseerd is op de herinnering aan het in ons hart ontvangen Woord, ons open voor het oneindige.
Als wij ons leven niet met hoop voeden, zullen wij ons vullen met alle illusies die de markt ons zal bieden en ons zal doen ervaren, met inbegrip van de illusie dat wij het zelf zijn die vrij kiezen.
De tijd die wij geroepen zijn te leven, is een tijd waar illusies en hoop elkaar in een dodelijk duel zullen treffen.
De tijd van de hoop heeft niets van doen met de terugkeer naar de zekerheden van het verleden of de vlucht in de onverantwoordelijkheid van een toekomst die zich verzet tegen het avontuur van het antwoord dat wij geroepen zijn te geven in het heden. Een antwoord dat wij in de eerste persoon moeten geven zonder te zoeken naar kortere routes of magische, pseudo-religieuze of zogenaamde wonderbare oplossingen. Wij zijn geroepen om tussen hoop en illusie te kiezen.
In een van zijn ochtendoverwegingen in de kapel van Santa Marta heeft paus Franciscus ons met zijn unieke stijl gewaarschuwd voor de gemakkelijke illusies die niet gebaseerd zijn op de beloften en het handelen van de Heer.
“De christelijke liefde – zo heeft de paus gewaarschuwd – heeft altijd een eigenschap: concreetheid. De christelijke liefde is concreet. Wanneer hij over de liefde spreekt, spreekt Jezus zelf tegen ons over concrete dingen: de hongerigen te eten geven, de zieken bezoeken. Dat zijn allemaal concrete dingen, omdat nu juist de
liefde concreet is. Het is de christelijke concreetheid. Wanneer deze concreetheid er niet is, beleeft men uiteindelijk een christendom van illusies, omdat men niet goed begrijpt waar de kern van de boodschap van Jezus is. De liefde komt er niet toe om concreet te worden en wordt een liefde van illusies. ... Maar een niet concrete liefde van illusies doet ons geen goed”.
Paus Franciscus zelf waarschuwt voor “zoveel praatjesmakers die illusies beloven; voor hen die een blik hebben die begerig is naar een gemakkelijk leven, beloften die men niet waar kan maken”.
Wij moeten nooit zoals nu de Bijbel herontdekken als het boek dat ons bevraagt en ons oproept, en niet als een boek met de duizend geruststellende antwoorden die zoveel fundamentalistische interpretaties ons zouden willen laten slikken, eventueel in de vorm van gekleurde Bijbelpillen die voor ieder gebruik klaarliggen.
“God – zo schreef de Franse schrijver Charles Péguy – heeft zich verwaardigd op ons te hopen, daar Hij op ons heeft willen hopen, van ons iets verwachten... Hij heeft zich in de bizarre, tegengestelde situatie geplaatst, in de armzalige situatie dat Hij van ons iets verwacht, van de meest armzalige zondaar. Hij koestert hoop op de meest armzalige zondaar”.
In tegenstelling tot de illusie vlucht de hoop voor iedere berusting en ieder fatalisme, verwijdert iedere troost schenkende ontsnapping en geeft de mens heel de last terug van zijn verantwoordelijkheid jegens God, jegens de andere mensen en jegens de wereld.
En moge de zegen van de almachtige God,
Vader en Zoon en Heilige Geest,
over u neerdalen en altijd bij u blijven.
Amen.
(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)
17/07/2021