Aan de gelovigen van de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay)

Mijn beste vrienden,

In een van mijn eerste homilieën in deze tijd van het coronavirus herinnerde ik aan wat paus Franciscus in een interview zei:

“De Kerk verdedigt de autonomie van de menselijke kwesties. Een gezonde autonomie is een gezonde laïciteit, waarbij de verschillende competenties worden gerespecteerd. De Kerk zal niet tegen de artsen zeggen hoe zij een ingreep moeten verwezenlijken. Wat niet juist is, is het militante laïcisme, dat een antitranscendentie-positie inneemt of eist dat de religie niet buiten de sacristie komt. De Kerk geeft waarden en laten zij de rest doen”.

In het licht van deze woorden van paus Franciscus dient gelezen en begrepen te worden wat ik tegen u allen zeg in deze dagen waarin wij in onze geliefde stad Ypacaraí, waarvan wij allen houden, ogenblikken beleven van spanning en politieke botsingen die zorgen baren. Wij bevinden ons immers in een historisch ogenblik, de pandemie van COVID-19, die de eenheid van alle burgers vereist boven de ideologische, religieuze, culturele, politieke verschillen en boven de verdediging van verschillende en gewettigde belangen.

In een gezonde democratie hebben verschillende stromingen van denken en verschillende vormen van partij-aggregatie recht van bestaan.

Het verschil en het debat versterken de democratie en dragen bij aan het zoeken naar het algemeen welzijn.

De tegenstelling tussen tegengestelde krachten geeft het democratische proces kracht en maakt het voor alle burgers mogelijk hun bijdrage te leveren om de beste oplossing te vinden voor de problemen die de stad – zoals men in het Grieks zegt, de polis, waaruit het woord politiek voortkomt – tegenkomt in steeds nieuwe situaties.

De Kerk heeft de bevoorrechte oplossing voor deze problemen niet in bezit.

God zij dank is, zo heb ik een oneindig aantal keren herhaald, de tijd van pa’íma he’i (dat heeft de priester al gezegd) voorbij, hoewel er priesters zijn die ook op politiek en institutioneel vlak de schat van de beste historische oplossing denken te hebben, alleen al omdat ze priester zijn.

Ieder heeft zijn roeping en zijn competentie. Politiek wordt gerealiseerd onder persoonlijke verantwoordelijkheid en in een authentieke democratie heeft niemand uitsluitend de waarheid in pacht.

Aan de Kerk komt het toe – zoals paus Franciscus zei – waarden door te geven, niet oplossingen aan te reiken en evenmin zich te scharen bij een of andere partij.

Als de Kerk tot allen wil spreken, moet zij zich nooit aansluiten bij een politieke partij. Door zich aan te sluiten bij een politieke macht vergroot de godsdienst – zoals de grote filosoof, politicus en historicus van de democratie in Amerika Alexis de Tocqueville zei – haar macht over enkelen, maar verliest zij de hoop om over allen te regeren (vgl. A. de Tocqueville, De democratie in Amerika).

Dat is nu waarom ik op dit ogenblik van conflicten voor onze stad de plicht voel allen nederig te dienen zonder enig onderscheid te maken in politiek lidmaatschap of partijstroming, met het grootste respect voor allen, en hierbij herinner ik aan drie fundamentele principes die kunnen helpen om een correcte democratische dialectiek te beginnen.

1. Een gezonde democratie wijst de welbekende en omstreden definitie van politiek van Carl Schmitt af, volgens welke de sfeer van de politiek samenvalt met de sfeer van de verhouding vriend-vijand. Op grond van deze definitie zou het terrein van de oorsprong en van de toepassing van de politiek het antagonisme zijn en de functie ervan bestaat in de werkzaamheid om vrienden bijeen te brengen en te verdedigen en vijanden van elkaar te scheiden en te bestrijden. Juist in zoverre politieke macht zich onderscheidt door het instrument waarvan zij zich bedient om de eigen doeleinden te bereiken, en dit instrument is de fysieke kracht, is zij de macht waarop men een beroep doet om conflicten op te lossen, en het niet oplossen hiervan zou het uiteenvallen van de staat of van de internationale orde ten gevolge hebben. Het zijn nu juist de conflicten waarbij mijn leven jouw dood is, wanneer de partijen zich als vijanden tegenover elkaar opstellen (vgl. Dizionario di politica. Diretto da (onder redactie van) N. Bobbio..., 805-806).

2. Het tweede principe hebben wij te danken aan de Franse filosoof Montesquieu, die in zijn werk van 1748, De l’esprit des lois (Over de geest van de wetten), spreekt van een driedeling van de verschillende machten: de wetgevende macht (het maken van wetten), de uitvoerende macht (het toepassen van wetten) en de rechterlijke macht (het beslissen in geschillen). Dit zijn drie machten die zich niet in dezelfde hand bevinden, maar drie verschillende, van elkaar onafhankelijke machten. In een gezonde democratie handelen de verschillende machten in wederzijdse samenwerking, maar in absolute onafhankelijkheid van elkaar. Daarom zijn controle en oordeel het zout en de smaak van de democratie op voorwaarde dat controle en oordeel door niemand worden gemanipuleerd.

3. Het derde principe is dat de democratie de bijdrage en de hulp van alle burgers nodig heeft.
   De democratie is niet de gave van een vorst, maar de dagelijkse verovering van alle burgers.
   De democratie is moeite, inspanning, verovering, opoffering, studie, voorbereiding, vermogen om de laagste instincten te overwinnen.
   Het tegengestelde van democratie is demagogie.

   In de geschiedenis van de politieke doctrines laat men ons teruggaan tot Aristoteles als degene die voor het eerst de demagogie heeft ontdekt en gedefinieerd: hij wijst hierop als een verdorven en ontaarde praktijk van de democratie. Wanneer dus de wet ondergeschikt wordt gemaakt aan het oordeel van velen, komen de demagogen bovendrijven, die de massa’s naar de mond praten en vleien, de ondermijnende sentimenten vergroten en de massa’s afleiden van de politieke inzet; daarbij wijzen ze op tegenstanders als vijanden van het volk en het vaderland en ze consolideren zo de eigen macht met het elimineren van iedere oppositie. Aristoteles definieert de demagoog dus als “een vleier van het volk” (vgl. Dizionario di politica. Diretto da N. Bobbio..., 286-287).

Dit ogenblik van moeilijkheden en politieke irritatie, dat onze geliefde stad doormaakt, roept ons op om de verantwoordelijkheid op ons te nemen, ons voor te bereiden op het beleven van een authentieke democratie, in een gezonde dialectiek tussen personen met verschillende ideeën en programma’s, die niet moeten worden gezien als vijanden die vernietigd en verpletterd moeten worden.

Verantwoordelijkheid die nederigheid betekent: de nederigheid te weten dat het gewettigd is ernaar te streven de macht uit te oefenen, maar nooit heel de macht, omdat er verschillende, van elkaar onafhankelijke machten bestaan.

En denk vooral niet de stem van het volk te zijn, maar help het volk zijn eigen verantwoordelijkheden te nemen en zich op te offeren om zich erop voor te bereiden de stem te zijn van een woord van waarheid, gerechtigheid en liefde.

Ook de Kerk moet zich bevrijden van de altijd op de loer liggende demagogische verleiding te denken dat de pa’i (priester) volgens het verkeerde idee van pa’ima he’i op alle terreinen het laatste, zo niet het enige woord heeft, alleen maar omdat hij pa’i is.

Ik heb het gehad over uitsluitend het belang van onze geliefde stad, die, ik ben er zeker van, ook u allen willen dienen om het algemeen welzijn te verwezenlijken en voor een integrale bevrijding van alle burgers, vooral van de meest gemarginaliseerden.

U kunt er zeker van zijn dat u allen, niemand uitgezonderd, in mijn hart bent.

Ik bid en hoop dat het woord van God, zoals wij horen in de eerst lezing van de liturgie van deze zondag, 12 juli, als de regen, die uit de hemel neerdaalt en de aarde doordrenkt, in ons, in onze geliefde stad Ypacaraí, de zending volbrengt ons, hoewel in een dialectiek van gewettigde en heilzame verschillen, te verenigen om de wil van God, die de wil van leven en vrede is, in gerechtigheid en waarheid voor allen te vervullen.

En moge de zegen van de almachtige God,

Vader en Zoon en Heilige Geest,

Over u neerdalen en altijd bij u blijven.

Amen.

Don Emilio Grasso

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

29/07/2020