Aan de gelovigen van de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay)
Mijn beste vrienden,
Wij zijn ons allen bewust van het belang voor onze stad Ypacaraí van het Festival del Lago (Festival van het Meer), een festival
dat in 2019 is uitgeroepen tot cultureel erfgoed van de Republiek Paraguay.
Deze artistiek-culturele manifestatie is in 1971 ontstaan op initiatief van een groep burgers van Ypacaraí, liefhebbers van folklore. De eerste realisatie ervan vond plaats in de maand september.
Dat was een initiatief van liefde voor Paraguay, waarbij men in overweging nam dat de stad Ypacaraí representatief was voor het meest emblematische Paraguyaanse lied van de wereld: Recuerdo de Ypacaraí (Herinnering aan Ypacaraí).
Bij dit eerste festival werd eer gebracht aan Demetrio Ortiz, die aanwezig was met zijn familie.
In zijn autobiografie, Una guitarra, un hombre (Een Gitaar, een man), vertelt Demetrio Ortiz dat hij Recuerdo de Ypacaraí in 1948 in Córdoba (Argentinië) componeerde en daarbij in herinnering bracht wat hij lang geleden in San Bernardino (Paraguay) had beleefd.
Een mooie jonge vrouw was aan het hotel waar hij logeerde, met haar vrienden, muzikanten, voorbijgekomen. Gefascineerd door haar schoonheid, volgde Ortiz haar tot haar huis.
Toen de jonge vrouw opnieuw naar buiten kwam, naderde hij haar vervolgens, begon hij naast haar te lopen en met haar te praten. Het meisje had hem de nacht tevoren zien optreden en maakte hem duidelijk dat zij graag zong; toen begon ze met hem oude liederen in het Guaraní te zingen.
“Wij spraken over veel dingen, terwijl wij verder liepen, en ik begon op een ongewone wijze sympathie voor haar te voelen om haar eenvoud, haar glimlach en haar betoverende wijze van lopen en zich uitdrukken”, tekent Demetrio Ortiz aan. Zij kwamen overeen elkaar opnieuw te ontmoeten, maar toen brak de revolutie van 1947 uit en hij vernam niets meer over haar.
Toen Demetrio Ortiz zich in die nacht van 1948 in Córdoba dat alles herinnerde, speelde hij op de gitaar, denkend aan dat meisje dat zo ver weg was gebleven. Het was op dat ogenblik dat hij de melodie componeerde. Hij vertelde twee jaar later de geschiedenis aan Zulema de Mirkin, die de tekst schreef, ook al had zij het meer van Ypacaraí nooit gezien.
“Muziek beeldt, evenals het geloof, niet uit, maar roept op – zegt kardinaal Gianfranco Ravasi, President van de Pauselijke Raad van de Cultuur – zij dwingt je altijd verder te gaan”. Het is noodzakelijk “die buitengewone vervlechting van uitbeelding (de tekens) en het sacrale (het mysterie) opnieuw te vinden”.
Volgens de Duitse filosoof Arthur Schopenhauer is muziek een onmiddellijke en directe openbaring die geen behoefte heeft aan interpretatie, daar zij intuïtief wordt begrepen:
“Muziek is dus helemaal geen beeld van ideeën, zoals de andere kunsten, maar daarentegen het beeld van de wil zelf. Daarom is het effect van de muziek veel machtiger en indringender dan dat van de andere kunsten: want deze drukken alleen de schaduw uit, terwijl zij de essentie uitdrukt”.
Voor paus Benedictus XVI:
“Kunnen wij ons in feite de geschiedenis van de wereld voorstellen als een prachtige symfonie die God heeft gecomponeerd en waarvan Hijzelf als wijze concertmeester de uitvoering dirigeert. Ook al lijkt ons de partituur soms zeer complex en moeilijk, kent Hij haar van de eerste tot de laatste noot. Wij zijn niet geroepen het stokje van de dirigent in handen te nemen, en nog minder de melodieën naar onze smaak te veranderen. Maar wij zijn geroepen, ieder van ons op zijn plaats en met zijn capaciteiten, met de Meester samen te werken bij het uitvoeren van zijn schitterend meesterwerk. In de loop van de uitvoering zal het ons vervolgens ook gegeven worden het grootse plan van de goddelijke partituur langzaam aan te begrijpen”.
Ik zou durven zeggen dat Recuerdo de Ypacaraí in zekere zin het meest verspreide Paraguayaanse lied op internationaal gebied is. Wij kunnen het interpreteren als de verbeelding die het mysterie laat zien, het sacrale dat zich openbaart in de ontmoeting tussen twee verliefde zielen.
Het Hooglied vormt de kern van de Heilige Schrift, zoals de grote mystici van de Kerk het altijd hebben gelezen, het interpreterend als de unieke ervaring van liefde tussen een verliefde ziel en haar Bruidegom, God zelf.
In dit gewijde boek vinden wij de dialoog tussen de beide geliefden van het hart:
“Sta op, mijn liefste, kom toch, mijn schoonste,
Kijk maar, de winter is heen,
de regentijd voorgoed voorbij,
op het veld staan weer bloemen,
de tijd om te zingen breekt aan;
de roep van de tortel klinkt over het land.
De vijgenboom draagt zijn eerste vruchten al,
en wat ruikt de bloeiende wijnstok heerlijk!
Sta op, mijn liefste, kom toch, mijn schoonste!” (Hoogl. 2, 10-13).
Voor de muziek van Demetrio Ortiz, de op muziek gezette ervaring van zijn liefde heeft Zulema de verbeelding, de tekens van zijn woorden, aangereikt.
Wanneer wij naar dit sublieme Paraguayaanse lied luisteren, ontdekken wij die wereld die ons nader komt en ons laat binnendringen in de dimensie van het leven die op geen enkele wijze gereduceerd kan worden tot wat onder onze zintuigen valt.
Die melodie verheft ons tot de religieuze dimensie van het leven, naar dat Paradijs waar men het Woord van God in de stilte en de muziek aanschouwt.
Dit heeft niets te maken met het rumoer op volle sterkte dat de schoonheid van Ypacaraí verwoest, een rumoer dat een verraad is aan de stichters van het Festival del Lago.
Muziek en stilte. Stilte en muziek om te kunnen luisteren naar de stem van de geliefde van het hart, die met heimwee tegen jou deze lieflijke woorden fluistert:
Todo te recuerda, mi dulce amor,
junto al lago azul de Ypacaraí.
Todo te recuerda, mi amor te llama, kuñatai[1].
En moge de zegen van de almachtige God,
Vader en Zoon en Heilige Geest,
over u neerdalen en altijd bij u blijven.
Amen.
_______________________
[1] Alles doet aan jou denken, mijn zoete liefde / dicht bij het blauwe meer van Ypacaraí / Alles doet aan jou denken, mijn liefde roept jou, kuñataí (oh meisje!).
(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)
10/11/2021