Aan de gelovigen van de parochie Sagrado Corazón de Jesús van Ypacaraí (Paraguay)

Mijn beste vrienden,

In een versnipperde, vloeibare en onzekere wereld zoals die van vandaag, waarin de vaste zekerheden verdwijnen en het individu schepper van een waarheid en een zin voor zichzelf is geworden, in deze “maatschappij van onzekerheid”, zoals de socioloog Zygmunt Bauman die definieert, is spreken tot jongeren en adolescenten iets dat steeds moeilijker wordt, vooral als men in plaats van een beroep te doen op de oppervlakkige emoties waardoor zij zich meestal laten leiden, wedt dat men aan hun intelligentie en rationaliteit vragen stelt.

Juist in deze tijd is het noodzakelijk te spreken tot de intelligentie van de jongeren, hen de rationaliteit van een discours te laten ontdekken dat de pure benadering van de werkelijkheid overstijgt die gebaseerd is op genot en emotie, die meestal leiden tot een mislukking van het leven en gedroomde plannen.

Een leven, vooral de adolescentie, inrichten naar de onmiddellijke bevrediging die voortkomt uit het doen van wat “ik leuk vind” of “mij goed doet voelen” of “waar ik zin in heb” in een op maat gemaakte affetieve wereld, kan in feite alleen maar ten gevolge hebben dat men terecht komt in een spiraal van “verlangens” die, als daar niet aan wordt voldaan, kunnen leiden tot een voortdurende frustratie of het zoeken naar de middelen om koste wat het kost ze te bevredigen, waarbij men het toelaat dat alles wordt opgelost in de botsing met het “verlangen” van anderen zodat de sterkste het voor het zeggen heeft.

Zygmunt Bauman herinnert ons, wat dat betreft, eraan dat “er twee waarden zijn zonder welke het menselijk leven ondenkbaar zou zijn: zekerheid en vrijheid. En hoe meer vrijheid wij hebben, des te minder vrijheid zullen wij hebben en hoe meer zekerheid wij hebben, des te minder vrijheid zullen wij hebben”.

Zekerheid en vrijheid zijn geroepen om een punt van evenwicht daartussen te vinden. En een te permissieve en vooral te beschermende opvoeding helpt niet om dit punt van evenwicht te vinden en men loopt uiteindelijk het risico hetzij de vrijheid hetzij de zekerheid te verliezen.

Zeker, de adolescentie is de tijd van het ontdekken van de persoonlijke vrijheid, maar het is tevens de tijd van het begrijpen van en het zoeken naar een vrijheid die authentiek is en zich niet beperkt tot puur eigen goeddunken.

Daarom moeten jongeren het vermogen verwerven om op een correcte wijze de intelligentie te gebruiken, het intus legere, ofwel “het lezen binnen” de werkelijkheid, de consequenties van het ene of het andere handelen te ontdekken en vervolgens met een rijper en ruimer bewustzijn te kiezen.

Naast het ontdekken van de persoonlijke vrijheid moet een adolescent in feite begeleid worden om ook te ontdekken dat die, omdat zij menselijk is, altijd historisch is gesitueerd en wordt bepaald door grenzen die worden gesteld door de vrijheid van anderen, door eigen kracht en energie, door de instellingen en de maatschappij zelf die waakzaam moet zijn om de mogelijkheid van een voor allen leefbare gemeenschap te kunnen geven.

De eigen vrijheid ontdekken betekent derhalve zich realiseren dat onze vrijheid altijd een beperkte vrijheid is. Roepen “wij willen alles en wel direct” is vaak niets anders dan een poging om de lange weg te vermijden die ons doet botsen met de harde realiteit, om te proberen deze te begrijpen en authentieke en duurzame keuzes te bewerkstelligen.

“Lange weg” wil zeggen behalve de categorie van de ruimte die van de tijdelijkheid aanvaarden, die het vermogen om te wachten, de tijd van rijping betekent. En dat is ook fundamenteel bij de relaties die een jongere aanknoopt en beleeft, vooral die op affectief en seksueel gebied.

Jongeren moeten de tijd kunnen nemen om te leren denken en om tot elkaar te kunnen zeggen dat een relatie iets is dat dag voor dag moet worden opgebouwd, dat men samen kan zijn, wanneer men het vermogen de middelen heeft om te leven, wanneer men niet meer afhankelijk is van de ouders, wanneer men een baan, een huis heeft, wanneer men een man of een vrouw is en geen kinderen meer die van anderen afhankelijk blijven.

Tijdelijkheid is geleidelijkheid in groei en ervaringen, het is de tijd van kennis van zichzelf en de ander, het is de tijd van studie en leren.

Geleidelijkheid wil niet zeggen immobiliteit en gebrek aan vooruitgang; het wil niet zeggen eeuwig besluiteloos te zijn, eeuwige kinderen die niet in staat zijn de zekerheden van het gezin achter zich te laten, omdat zij beschermd zijn tegen de risico’s van het bestaan en vrij worden gelaten om te kunnen doen wat ze willen en wat ze leuk vinden, zodat ze een begrip ontwikkelen van vrijheid als de herroepbaarheid van alle keuzes.

Dientengevolge bevinden tegenwoordig veel jongeren zich in de situatie dat ze zelfs de elementaire grammatica van het bestaan niet kennen en als nomaden van de ene affectieve en culturele wereld naar de andere gaan zonder referentiepunten of misschien een teveel aan zoveel referentiepunten als er postmoderne vormen van verafgoding zijn.

Maar op een bepaalde leeftijd komt de tijd van de beslissingen, de tijd van een levenskeuze, de tijd van de verantwoordelijkheid, de tijd van de duurzame verplichting. Want als de keuze authentiek is, als de liefde echt is, dan moeten zij duurzaam zijn, moeten zij voor heel het leven zijn.

Juist daarom is het leren van de duur en van de nederigheid nodig die betekent dat men erkent behoefte te hebben aan de hulp van iemand die hen op deze weg kan begeleiden.

Begeleiden en niet indelen. Een jongere is immers geroepen om niet alleen naar eigen aspiratie of neiging, niet alleen in de context van de ruimte en de tijd van zijn of haar wereld de eigen toekomst te bedenken en te kiezen, maar vooral deze te bedenken en te kiezen met betrekking tot het plan dat God van eeuwigheid af met iedere mens heeft.

De lange weg waarlangs men adolescenten en jongeren moet begeleiden, is in werkelijkheid een traject naar vrijheid en verantwoordelijkheid, naar het ogenblik waarop zij niet alleen in staat zijn om een levenskeuze te maken overeenkomstig de waarheid van het geheime plan dat God heeft bedacht voor ieder van hen, maar met meer diepgang te beslissen ervoor te kiezen als eigen identiteit.

Men moet de moed hebben tegen de jongeren te spreken over keuzes en verplichting voor het leven en over de dood heen, in een wereld waarin niets vast staat en alles op termijn is, op korte termijn, en bepaald wordt overeenkomstig het eigen genot.

Tegen deze culturele horizon, die steeds meer een onzekere en fluctuerende antropologie en het idee van een mens zonder identiteit schetst, die zich aan iedere situatie aanpast, van een mens die steeds “vloeibaarder” wordt, moet men weten te wedden dat er, verborgen in de diepte van het hart van een jongere, nog het verlangen naar eeuwigheid en totaliteit is dat alleen God kan bevredigen.

En moge de zegen van de almachtige God,

Vader en Zoon en Heilige Geest,

over u neerdalen en altijd bij u blijven.

Amen.

Don Emilio Grasso

(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)

08/12/2021