De methode van herziening van het leven

 Deel drie

Cardijn heeft de situatie van jonge werknemers van zijn tijd grondig bestudeerd. Na verschillende pogingen gaat hij met een nieuwe methodologie op het gebied van sociale actie experimenteren, de beroemde triade ‘zien-oordelen-handelen’.

Pas in de late jaren 1940 zal deze in de praktische toepassing ervan de ‘Révision de Vie’ (RdV), d.i. herziening van het leven, genoemd worden.

De nieuwigheid van de ‘Révision de Vie’

De eerste nieuwigheid van RdV is gelegen in een nieuwe manier om het geloof te bevatten. Er zijn twee belangrijke accenten.

Het eerste is het overwinnen van de tegenstelling tussen de Kerk en de moderne wereld, die de preconciliaire tijd sterk had gekenmerkt. Met RdV neemt men een positieve, ook al kritische, houding aan naar de wereld toe.

Het tweede bestaat uit een nieuwe manier van christen zijn, uit een spiritualiteit die ernaar streeft het geloof en het leven te verenigen. In dit verband verklaarde Y. Congar dat RdV verschijnt als de vorm van de typische spiritualiteit van de tijd na het Concilie en misschien wel als de eerste die ontstaan was uit de leken:

“Het gaat om een originele creatie die afkomstig is van de leken, die ontstaan is buiten de kloosters en de kerkelijke kringen, wellicht de eerste in de geschiedenis op het gebied van spiritualiteit ... Het is de vrucht en het teken van het herstel van een christelijke mens”.

Het is Johannes XXIII die de praktijk van RdV in zijn encycliek Mater et Magistra van 1961 voorstelt. Om de sociale beginselen en richtlijnen in concrete termen te vertalen, suggereerde de paus de methode van het ‘zien-oordelen-handelen’ te gebruiken en nodigde hij de jonge mensen uit om over de drie fasen na te denken en ze in praktijk te brengen. Later zal Paulus VI het Concilie definiëren als “de Révision de Vie van de gehele Kerk”.

Er zijn veel Kerken die de methodologie van de drie momenten hebben omarmd. In het bijzonder is de Kerk in Latijns-Amerika die meer gebruik maakte van het schema ‘zien-oordelen-handelen’. Documenten van Medellin volgen precies de momenten van de trilogie. Hetzelfde gebeurt in Puebla. Santo Domingo herinnert er expliciet aan als het spreekt over de jeugdpastoraal en voegt er twee nieuwe creatieve momenten aan toe: verificatie en viering. Ook het jongste Document van Aparecida van 2007 plaatst zich in het spoor van een wel gevestigde traditie. Men leest in het nr. 19 dat in de ontwikkeling van de drie delen waarvan het document bestaat men gebruik maakt van een theologische-pastorale reflectie naar de methode van ‘zien-oordelen-handelen’.

In de beschrijving die volgt zullen we de vijf fasen van de methode onderzoeken, zoals die voorgesteld worden door de documenten van Santo Domingo.

Zien

Het is het moment waarin de feiten van het leven worden vastgesteld: het uitgangspunt. Tegenover die feiten is er vaak de oppervlakkigheid van degenen die er geen rekening mee houden. Anderen beperken zich tot een eenvoudige beschrijving. Het zien, echter wil verder gaan dan de schijn, het wil de oorzaken begrijpen die ingrijpen in een evenement. Daarom impliceert het zien een zorgvuldige voorbereiding van de criteria in het verzamelen van gegevens en een beoordeling ervan. Het kan vergeleken worden met een echte weg van ascese.

Oordelen

Het gaat om de analyse van de feiten van de werkelijkheid in het licht van het geloof. Men vraagt zich af wat het Woord van God en de documenten van de Kerk zeggen; men laat toe dat zij de geanalyseerde situatie bevragen en dat de theoretische veronderstellingen die het moment van ‘zien’ hebben geconditioneerd ter sprake worden gebracht. Het oordelen helpt om bewust te zijn van de persoonlijke zonde in het leven van ieder individu en van de sociale zonde die aanwezig is in de onrechtvaardige structuren van de samenleving. Oordelen vereist een telkens diepere kennis van de christelijke boodschap, een klimaat van gebed, een diepgaande dialoog met Jezus Christus, aanwezig in het christelijke leven en in het sacramentele leven van de Kerk.

Handelen

Het gaat om de concrete actie in de werkelijkheid en hoe men die werkelijkheid wil zien in het licht van Gods Woord en van daaruit wil omvormen. Het handelen voorkomt dat de reflectie abstract blijft. We moeten erop letten dat wat men wil verwezenlijken, niet het resultaat is van de kortstondige inzichten of willekeurige beslissingen, maar de rijpe vrucht van de reflectie die men maakte.

De transformerende actie is bovenal een bevrijdende actie. Zij vertrekt van de behoeften van de mensen en probeert de problemen in de diepte aan te pakken. Ze zoekt de anderen te betrekken. Ze wil zich niet beperken tot de persoonlijke sfeer, maar wil de sociale realiteit werkelijk beïnvloeden. Een agent zijn van verandering betekent actief aan de beschaving van de liefde bouwen in de menselijke geschiedenis.

Verifiëren

Het gaat om de evaluatie. Het betekent vandaag bewust worden van wat gisteren werd gedaan om de actie die morgen plaats zal vinden te verbeteren. Daar de werkelijkheid dynamisch is, verrijkt en vervolmaakt de evaluatie dezelfde visie van de werkelijkheid en stelt op hetzelfde moment nieuwe diepere, meer kritische en realistischere acties voor.

Het is een zeer belangrijk moment van de methodologie. Daarzonder kunnen we de gewenste resultaten onmogelijk bereiken en houdt de actie op transformerend te zijn. Op deze manier worden de bereikte resultaten niet gewaardeerd, leert men niet van eigen fouten, worden geen nieuwe acties aangemoedigd.

Vieren

Het gaat om de perceptie van de eenheid van het hele proces: de ontdekking van de God van het leven in de persoonlijke en sociale werkelijkheid, Hem ontmoeten in zijn Woord en de inzet om de werkelijkheid te transformeren, leiden tot de vrije en dankbare viering van wat men ervaren heeft.

Voor een christen zijn geloof en leven verweven met elkaar. Daarom dienen we de overwinningen, de successen en de mislukkingen, de vreugde en het verdriet, de angsten en de verwachtingen, de boete en de bekering, de eenheid en de organisatie vieren. In de viering van het echte leven erkent men de aanwezigheid van de bevrijdende God die in de geschiedenis met zijn volk meegaat. De viering onthult en voedt de liturgische en sacramentele dimensie van de werkelijkheid, van het onderscheidingsvermogen van Gods wil en van de inzet om de werkelijkheid te veranderen. De viering versterkt het geloof en brengt de groep en haar leden in direct contact met het centrale mysterie van het christendom: het lijden, de dood en de opstanding van Jezus Christus.

Maurizio Fomini

27/06/2021