Pater Cyprian Michael Iwene Tansi 

Op 20 januari 1964 stierf pater Cyprian Michael Iwene Tansi. “Wij moeten ervan overtuigd zijn dat ieder van ons overeenkomstig zijn bijzondere levensomstandigheden geroepen is niet minder te doen dan pater Tansi heeft gedaan”. Met deze woorden nodigde Johannes Paulus II uit om deze trappist uit Nigeria, zaligverklaard in 1998 en door hem een “man Gods” en “een man van het volk genoemd”, te leren kennen.

Dit is de lineaire geschiedenis van de Igbo Iwene, de christen Michael en de monnik Cyprian Tansi.

Geboren in Igboezunu (Nigeria) in 1903 uit heidense ouders, ging Iwene naar school in het christelijke dorp Aguleri, waar hij met de naam Michael naar eigen keuze werd gedoopt. Hij onderscheidde zich in alle vakken, voetballen inbegrepen, waarin hij later als seminarist tegelijk met atletiekwedstrijden de kinderen van de parochie trainde. Het lijkt dat hij, klein van statuur, ernstige problemen had aan een oog, maar hij liet dat nooit merken.

Met zeventien jaar was hij al onderwijzer en met eenentwintig jaar schooldirecteur; hij gaf zich geheel aan hetgeen hij deed, werkte hard om de kwaliteit van het onderwijs op een hoger plan te brengen en had een groot vermogen om gehoor te vinden bij leerlingen en collega’s. Na school studeerde, bad hij en gaf catechese. Zij deelde zijn salaris met de armen. Zijn overtuigingen en het voorbeeld van de missionarissen brachten hem ertoe met eenentwintig jaar naar het seminarie te gaan. Het was de eerste roeping in zijn streek, waartegen zijn familie zich verzette: zij had gehoopt op zijn entree in de wereld van het onderwijs, de economie of de politiek.

Op het seminarie werd hem het economaat toevertrouwd vanwege zijn toewijding, zijn zorg om verspilling te vermijden en gebruik te maken van het noodzakelijke, maar ook vanwege zijn bezorgdheid voor iedereen. Met vierendertig jaar werd hij priester gewijd en werkte hij als kapelaan in Nnewi, vervolgens als pastoor in Dunukofia, Akpu/Ajalli en Aguleri.

Pastorale keuzes

Overal waren enkele pastorale keuzes karakteristiek voor hem. Hij gaf de voorkeur aan de catechese en de culturele vorming van vooral de jongeren, met de nadruk op de studie en de gepaste lectuur om het leven te leren kennen van degenen die een voorbeeld zijn om na te volgen. Hij bracht het bewustzijn tot stand van het belang van een pastoraal die de voorkeur geeft aan cultuur en vorming, die door hem evenals school worden beschouwd als een “ambachtelijk” werk dat de gewetens opvoedt.

Hij stichtte huizen om jongens op te vangen en andere waarin meisjes vanuit een geestelijk en materieel perspectief konden leren hoe zij een christelijk gezin moesten vormen. Jonge mannen die verloofd waren, moesten het einde van de vorming van hun verloofden afwachten en economisch erin voorzien hen te onderhouden in het centrum waar de voorbereiding plaatsvond. Men kan zich gemakkelijk de conflicten en de moeilijkheden aan het begin voorstellen, maar de vasthoudendheid, de moed, de vrijmoedigheid en het consequent handelen van pater Tansi, zijn verworven gezag, evenals het duidelijk positieve effect op de mensen, veranderden de gewoonten en de gebruiken door eraan bij te dragen de personen voor te bereiden die in staat waren een verantwoordelijke rol in de maatschappij op zich te nemen.

Armen en lijdenden waren voor hem een voortdurende zorg waarvoor hij zich niet ontzag. Niemand van hen moest verwaarloosd worden. Voor hem mocht niemand worden verworpen of behandeld als slaaf, omdat ieder mens is verworven ten koste van het bloed van Christus: wij zijn allen slaven, maar wel mensen die door het doopsel vrij zijn.

Zijn naastenliefde was niet sentimenteel, maar werd gevoed door een sterk gevoel van rechtvaardigheid. Wie kon werken, kreeg van hem geen aalmoes, maar hij investeerde zijn energie. Hij ging in tegen zelfmedelijden en bracht de personen ertoe, indien mogelijk, zich te behelpen met eigen middelen.

Hij ontmaskerde vastbesloten misbruik, begaan tegen de zwaksten door gewoonten en gebruiken die tegen de waardigheid van de mens ingingen en die hij, geboren in die cultuur, goed kende. De moed waarmee hij ondanks voortekenen van zijn dood, omdat hij het gewaagd had erin binnen te dringen, het ondoordringbare woud van Umudioka ontboste, waar, naar het schijnt, veel lijken werden ontdekt, blijft een van de meeste betekenisvolle episoden.

In een situatie van eerste evangelisatie slaagde hij erin het christendom te laten liefhebben niet als iets dat traditionele vormen van geloof bestrijdt om de waarden ervan op te offeren, maar als een weg van ontwikkeling en een tot zijn recht laten komen van het menselijk potentieel, van een grotere mogelijkheid voor de mens om God nabij te zijn. In een tijd van verandering van manieren van leven en denken liet hij door het hoofd te bieden aan plaatselijke machten en belangen zien hoe het christendom een bron is voor de groei van een samenleving die uitstijgt boven iedere menselijk cultuur. Meer dan de blanken in alles na te doen – zei hij – is het nodig zich volledig ervoor in te zetten het Rijk van God te verdienen.

Het geloof laat geen aangelengde waarheden toe

De verkondiging van het Woord, het belang en de ernst, die worden toegekend aan de sacramenten, de geest van gebed en boetedoening die hij, beleefd in eerste persoon, wist over te brengen, begunstigden de ontwikkeling van vele roepingen tot priester en religieus.

Pater Tansi vormde voor de bevolking een voortdurende oproep tot een integer en verantwoordelijk geloof zonder halve maatregelen: wanneer het geloof eenmaal omarmd is, staat het geen compromissen toe. Hij herhaalde vaak dat christenen zodanig zijn, als zij geheel voor God leven, die geen onverschilligheid, middelmatigheid of aangelengde waarheden toestaat.

Voor hem is werken voor God wezenlijk in het leven van allen; heiligheid, “de ware huwelijksgemeenschap met de Heer” is geen weg voor weinigen of een onmogelijk ideaal. Dit is het alleen voor wie de prijs ervoor niet wil betalen.

Hij had het vermogen scholen, kapellen, wegen te bouwen met behulp van de mensen en het door hen geleverde materiaal. Hij had geen internationale organisaties achter zich en de getuigenissen spreken van de enorme opofferingen die dat vroeg, op de eerste plaats van hem. Wie geen geld kon bijdragen, kon tijd en werk leveren om de eigen Kerk te ondersteunen. Hij  leidde alles met een grote transparantie en leerde hoe “rekenschap af te leggen” op economisch niveau en dientengevolge ook op het niveau van het eigen christelijk leven.

Hij zag nooit af van de confrontatie, van de strijd, indien noodzakelijk, van het krachtige woord dat door de feiten werd bevestigd. Hij legde al wat hij deed, uit.

Hieruit komen de maatschappelijke implicaties voort die door pater Tansi werden gepredikt, zoals de harmonie en de broederschap tussen de mensen, het belang voor de mens van de georganiseerde en noeste arbeid en tegelijkertijd het respect voor eigendom, het waarderen van de eenvoud, de armoede en de zuiverheid van gewoonten. Onverbiddelijk is zijn inzet ter verdediging van de waardigheid van de vrouw, te beginnen bij de opvatting die onder de in de Igbo-taal gebruikte uitdrukking ligt om de vrouw aan te duiden: “Het individu dat in huis leeft”. Pater Tansi weerlegde: “Nee, zij is jouw vrouw, jouw betere helft, deel van jouw eigen lichaam”.

Mariangela Mammi

(Wordt vervolgd)

(Vertaald uit het Italiaans door Drs.H.M.G. Kretzers)

28/06/2026