Op 18 augustus herdenkt de Kerk de 74ste verjaardag van de dood van de heilige Luis Alberto Hurtado Cruchaga, een Chileense jezuïet die Jezus, de armen en de jongeren in het middelpunt van zijn leven plaatste.
Pater Hurtado, in 1901 geboren in Viña del Mar (Chili), trad in het noviciaat van de jezuïeten in, nadat hij een studie rechten had afgerond, en hij zag hierbij ook af van een zekere politieke en een beroepsmatige carrière. Hij volgde een studie filosofie en theologie in Spanje en sloot deze af in Leuven, waar hij ook een doctoraat behaalde in pedagogie en psychologie. In de tussentijd werd hij op 24 augustus 1933 door de aartsbisschop van Mechelen, kard. J.-E. Van Roey, priester gewijd. Teruggekeerd in Chili, wijdde hij zich aan een intense activiteit in onderwijs, retraites en ontelbare ontmoetingen; hij werd tot nationaal assistent benoemd van de Katholieke Actie en stichtte in 1944 de “Focolare van Christus” voor de daklozen, die zich vervolgens open zal stellen voor verschillende vormen van armoede. In 1947 richtte hij de Chileense Vakbond op en in 1951 het tijdschrift Mensaje om de sociale leer van de Kerk te verspreiden, die het thema vormde van verschillende geschriften van pater Hurtado. In 1952 stierf hij aan alvleesklierkanker en ontroerde daarbij heel Chili[1].
Toen Benedictus XVI de Chileense jezuïet heilig verklaarde op Wereldmissiedag 2005, bracht hij naar voren dat hij “zich met de Heer wilde vereenzelvigen en met zijn zelfde liefde de armen lief wilde hebben”, daarbij verder eraan herinnerend dat “Christus zijn leerlingen blijft aansporen met de woorden: ‘Geeft gij hun maar te eten’”. Wanneer men zijn leven ontdekt, ziet men hoe cruciaal die woorden van gelijkvormigheid met de Heer zijn. Het is immers niet voldoende hem te herinneren vanwege het werk waardoor hij meer bekend is, Hogar de Cristo (dat nog steeds zorgt voor meer dan 40.000 personen), vanwege de geboorte van een vakbond waarbij de werknemers zich konden laten inspireren door de sociale leer van de Kerk, vanwege het intense apostolaat onder studenten, arbeiders en ondernemers en vanwege zijn geschriften die de maatschappij en het christen zijn van Chili analyseren.
Het is zijn innerlijk leven dat aan alles wat hij in weinig jaren van priesterschap heeft gedaan, zin geeft: Christus zijn voor anderen en Christus zien in anderen.
Waar de christelijke revolutie begint
Zijn intimiteit met God is een absolute prioriteit. Daarom zocht hij ondanks zijn veelvuldige verplichtingen altijd die dialoog als bron van zijn grote liefde voor de Chilenen. Als Christus in ons werkzaam is, begrijpt men dat alleen in Hem, die gestorven en verrezen is voor allen, de ware vooruitgang volgens de criteria van God wordt gevonden: “Het leven is leven in de mate waarin men Christus bezit”.
Het project om de maatschappij christelijk te oriënteren begint met “in onszelf de sociale revolutie die wij plannen, te beginnen”. Hoe kunnen wij verlichten, als wijzelf geen licht zijn, hoe kunnen wij geven wat wij niet hebben? “De wereld is verhalen moe, zij wil daden, zij wil werken, zij wil christenen zien die, zoals Christus de waarheid in hun leven belichamen”. Voor pater Hurtado begon dit bij de eigen religieuze gemeenschap van de jezuïeten.
Wat telt is “een andere Christus te zijn en te werken zoals Hij, voor elk probleem Zijn oplossing te bieden, eraan denkend dat ik en Christus één zijn”. En dat vereist een leven van geloof: gebed, meditatie, eucharistie, vriendschappen en geestelijke lectuur om “zonder te treden buiten de wereld zout en licht van de wereld” te kunnen “zijn”. Deze woorden werden door pater Hurtado met 45 jaar geschreven, 6 jaar voor zijn dood, toen hij al veel activiteiten had ontwikkeld en andere hem nog wachtten. Hij schreef deze gedurende een van de reizen die hij maakte om te leren van de ervaring van anderen, zijn kennis te vernieuwen en met anderen in dialoog te gaan. Dat is samen met de boeken waarmee hij terugkeerde en de uitgebreide lectuur die hij las om zijn geest niet te laten verarmen en daarin nieuwe horizonten te zoeken met het oog op een beter activiteit, een karakteristieke trek, overtuigd als hij ervan was dat alles wat waarheid is, waar deze ook gevonden wordt, voor de Kerk van belang is.
Voor pater Hurtado heeft de priester de taak te prediken:
“Wij zijn dokters, dat is de zending. Niet spreken is een afschuwelijke zonde... omdat wij het ons ontzeggen kinderen voor de hemel voort te brengen... Iedere tijd heeft zijn vraag voor de Kerk: die van onze eeuw is het sociale probleem... Zij zouden het antwoord van de Kerk willen hebben en wat voor een misdaad is het, als wij het hun niet geven... uit lafheid of luiheid”.
De priester is de opvoeder die “de ziel van het volk vormt”. Een van de zoveel voorbeelden is zijn boek ¿Es Chile un país católico? (Is Chili een katholiek land?) waarmee hij de werkelijkheid blootlegde: armoede, problemen in de opvoeding, crisis van de waarden, schaarse priesterroepingen, gebrek bij de meerderheid van de katholieken aan innerlijk leven en “integraal christendom”, dat een totale houding is waarmee men het eigen geloof ten diepste kan kennen, de liturgie kan beleven, zich kan wijden aan werken van apostolaat vooral onder de armen.
Wat is het fundament van een “integraal christendom”? Het beginsel van de menswording, waardoor de mensen worden verenigd met Christus en geroepen worden één met Hem te zijn. Hiervoor is het nodig dat wij onze liefde verder dan Christus uitbreiden tot zijn Lichaam en de mens, de armen vertroosting verschaffen. Als wij Christus niet zien in de ander, dan is dat omdat ons geloof lauw is.
Toen pater Hurtado begon de armen in de Hogar de Cristo bijeen te brengen, wist hij dat hulp zich niet kan beperken tot het materiële vlak, maar onderwijs noodzakelijk is, een uitmonden in werk en een geestelijke vorming, het bewustzijn geven van de eigen waarde als persoon en kind van God. Er moet onderstreept worden dat van wie dat kon, een minimale bijdrage werd gevraagd voor onderkomen, opvoeding en het garanderen van de waardigheid van de arme. Voor pater Hurtado is het belangrijk “dat de dingen niet cadeau gedaan worden”.
Zijn relatie met de armen raakt de relatie Kerk/politiek. De door de Heilige Stoel aangegeven lijn wees er al op dat de Kerk kan niet anders dan zich interesseren voor het algemeen welzijn, het noodzakelijk is de leken te vormen, opdat zij deelnemen aan het politieke leven, maar dat zij zich niet kan binden aan een partij door de clerus, daar, zoals de toenmalige kardinaal Pacelli juist in 1934 schreef aan de bisschoppen van Chili, politieke groeperingen kunnen komen tot andere conclusies zonder zich te verwijderen van de katholieke leer.
De door pater Hurtado gewilde vakbond werd aan leken toevertrouwd en hij zag voor zichzelf slechts de rol van adviseur. Hierbij was een religieuze vorming van de bestuurders belangrijk. In het hoofdgebouw was een kapel waar men vaak de mis vierde.
Aan de jongeren de mannelijke kracht van Christus verkondigen
Pater Hurtado dankt zijn priesterlijke en maatschappelijke roeping aan pater Fernando Vives Solar, die met zijn studiegroepen over de sociale leer van de Kerk, waarin ieder een thema voorbereidde dat hij voor de anderen uiteen moest zetten om de kennis van allen te verbreden, hem de smaak van verdieping en inzet voor de armen gaf.
Zo begrijpt men ook de heldere ideeën over zijn werk met de jongeren en in de Katholieke Actie. Hij betwistte enkele methoden die een groep reduceren tot een weldadigheids- of sportieve vereniging, waarin spectaculaire initiatieven (met “vuurwerk”, hoogdravende toespraken en veel applaus) een “flitsende” doeltreffendheid zoeken zonder diepgaande voorbereiding, met als enige zorg de “getallen” te doen toenemen. Op deze wijze raakt men volgens hem niet het bewustzijn en schiet het evangelie geen wortel. Men dient zich daarentegen te richten op de kleine kernen van personen die goed gevormd zijn alvorens zich uit te breiden. Er zijn altijd 2-3 jongeren in de parochies... De methoden “van het bedrog” of “van de snoepjes”, waarmee de jongeren worden uitgenodigd voor spektakels, sport, excursies zijn nutteloos: zij komen aanvankelijk, maar vervolgens gaan zij weg, wanneer zij elders een aantrekkelijker vermaak ontdekken. De afwezigheid van inhoud en een sterk innerlijk leven maakt ook culturele initiatieven hol.
Hij zette in op een vorming van concentrische cirkels, waar ruimte was voor wie meer wilde geven, hetzij in de Katholieke Actie met de groep El Servicio de Cristo Rey, hetzij in de Hogar de Cristo, waar een beperktere kern was die zich voor het Godgewijde leven koos.
Voor pater Hurtado moet de jongere de energieke en mannelijke Christus van de Bergrede en het verjagen van de handelaren uit de tempel leren kennen, een Christus die de stormen bedaart, die de mensen uitnodigt Hem te volgen en alles achter te laten om alleen Hem te bezitten; dezelfde Christus die de verloren zoon koestert, Magdalena vergeeft, de overspelige vrouw verdedigt.
Bij zijn onderricht onderstreepte pater Hurtado bijvoorbeeld met betrekking tot het probleem van God dat het noodzakelijk is de jongeren de elementen te geven, opdat zij zich het probleem stellen en het oplossen, als zij de noodzaak ervan voelen, maar het gaat er niet om “God te verdedigen”. Hij geloofde immers in de intelligentie van de mens en ook in zijn vermogen de werkelijkheid te begrijpen en te veranderen te beginnen bij zichzelf, in een maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daarom onderstreepte hij de noodzaak om een sterke wil te vormen ook wat het seksuele leven van de jongeren betrof; de mens kan zijn vrijheid ontwikkelen dankzij een concreet ideaal van edelmoedigheid en heroïek. Er is geen vorming van de wil, er is geen geordend leven en er is geen echte liefde zonder offer: “Wie geen held is, is geen mens”.
Hij geloofde niet in het idee van Jean-Jacques Rousseau van de goede menselijke natuur, hij kende de diepten van de ziel en onderstreepte de strijd die dient om het ideaal dat boeit, na te jagen. Wij kunnen de wil van de jongeren versterken door de voorbeelden van de heiligen voor te houden. Het punt is immers niet zozeer de intellectuele rechtvaardiging van het morele leven, maar de levende belichaming en de verheerlijking van de geestelijke bestemming die in de kracht van de heiligen heel hun waarheid tonen, een kracht die groter is dan die van degenen die rijkdom en seks najagen. Wat de wil vormt, is een concreet ideaal. Daarom wees pater Hurtado de jongeren ook op de waarde van de kuisheid, de gehoorzaamheid, de armoede van het religieuze leven, omdat, en hierbij haalde hij Dostojewski aan, “wie de monnik niet begrijpt, het leven niet kent”. Hij was niet bang om hun de heroïsche eisen van het christelijke leven voor te houden. Hiertoe herinnerde hij aan de frase van Nietzsche “gooi de held in je ziel niet weg”. Alles hangt immers af van de aanvalskracht van de eigen overtuigingen.
Daarom zette hij de jongeren ertoe aan te studeren, kennis te vergaren en zich in te zetten: de menselijke ellende “overwegen”, de ziekenhuizen, de gevangenissen, de armenhuizen bezoeken zal hun de mogelijkheden van actie die zij hebben tot een totale zelfgave, doen begrijpen, en hen bewegen ertoe te werken voor een maatschappelijke gerechtigheid. Zo zullen zij een concrete uitgang vinden voor het ideaal dat er in hen is. Het religieuze fundament, het begrijpen dat ze door Christus bemind worden en dat Christus erop wacht bemind te worden zal de intellectuele en affectieve basis zijn dat dit ideaal niet dooft, daar “wie minstens eenmaal diep in de ogen van Christus heeft gekeken, Hem niet meer zal vergeten”.
_____________________
[1] De teksten van pater Hurtado zijn ontleend aan: Congregatio Pro Causis Sanctorum, Sancti Iacobi in Chile. Canonizationis Servi Dei Alberti Hurtado Cruchaga. Positio Super Virtutibus, I, Roma 1987.
(Vertaald uit het Italiaans door Drs. H.M.G. Kretzers)
18/08/2026